Pracownik objęty szczególną ochroną (np. osoba w wieku przedemerytalnym albo działacz związkowy) może uzyskać zabezpieczenie roszczenia o przywrócenie do pracy poprzez uzyskanie nakazu zatrudniania na czas procesu. Nie obejmuje to jednak wypowiedzeń zmieniających.

 Zabezpieczenie roszczenia o przywrócenie do pracy

Od września 2023 r. obowiązują przepisy, zgodnie z którymi pracownik żądający uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, może uzyskać zabezpieczenie roszczenia przez nakazanie jego dalszego zatrudnienia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

Powyższa regulacja dotyczy pracowników objętych szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy. Są to m.in. pracownicy w wieku przedemerytalnym, społeczni inspektorzy pracy, działacze związkowi oraz kobiety w ciąży.

Sąd udzielenia zabezpieczenia, jeśli pracownik uprawdopodobni roszczenie. W praktyce wystarczające jest przedłożenie w sądzie wypowiedzenia albo rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz powołanie się na szczególną ochronę.

Co z wypowiedzeniami zmieniającymi?

Powstała wątpliwość, czy instytucja zabezpieczenia ma zastosowanie do wypowiedzeń zmieniających. Chodzi np. o sytuację, gdy pracownikowi zmieniono stanowisko i wysokość wynagrodzenia. Naszym zdaniem, w takim wypadku nie ma podstaw do tego, aby sąd nakazał zatrudnienie na dotychczasowych warunkach do czasu zakończenia procesu.

Wątpliwość wynika z faktu, że zgodnie z kodeksem pracy przepisy o wypowiedzeniach stosuje się odpowiednio do wypowiedzeń warunków pracy i płacy. Zwolennicy objęcia wypowiedzeń zmieniających instytucją zabezpieczenia powołują się na powyższy fakt i twierdzą, że stanowi on podstawę do stosowania zabezpieczenia w takich wypadkach.

Nie zgadzamy się z tą argumentacją. Przepis o odpowiednim stosowaniu jest tzw. przepisem materialnoprawnym (znajduje się w kodeksie pracy). Tymczasem zabezpieczenie jest instytucją proceduralną (uregulowaną w kodeksie postepowania cywilnego). Odpowiednie stosowanie należy więc stosować na gruncie prawa materialnego (np. co do formy i uzasadnienia wypowiedzenia zmieniającego), ale nie ma podstaw do odwoływania się do przepisów proceduralnych, które nie zawierają przepisu o odpowiednim stosowaniu instytucji zabezpieczenia do wypowiedzeń zmieniających.

Ponadto, przepis mówiący o zabezpieczeniu wskazuje na pracownika podlegającego szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia, który dochodzi roszczenia o uznanie wypowiedzenia stosunku pracy za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy. W przepisie nie ma mowy o wypowiedzeniach zmieniających. Co istotne analizowane zabezpieczenie bardzo istotnie ingeruje w politykę zatrudnienia. Dlatego też powinno być interpretowane ściśle i nie powinno podlegać wykładni rozszerzającej.

Co uważają sądy?

Ich zdaniem zabezpieczenie nie ma zastosowania do wypowiedzeń zmieniających (choć spotkaliśmy się też ze stanowiskiem odmiennym sądu). Prowadzimy sprawę dotyczącą szczególnie chronionego pracownika, który otrzymał wypowiedzenie zmieniające i zażądał zabezpieczenia (w tym wypadku nie doszło do naruszenia szczególnej ochrony z uwagi na to, iż wypowiedzenie było uzasadnione przyczyną niedotyczącą pracownika). Sąd rejonowy oddalił wniosek pracownika z uwagi na wskazane powyżej argumenty.

Takiego samego zdania był sąd okręgowy, który rozpatrywał zażalenie pracownika. Co istotne, ze względu na poziom skomplikowania, sprawa była rozpoznawana w składzie 3 sędziów (a nie w składzie jednoosobowym, co jest standardem). Dzięki temu można zakładać, że powyższa wykładnia nie jest odosobnionym poglądem, a początkiem linii orzeczniczej.

Warto podkreślić, że zdaniem sądu okręgowego instytucja zabezpieczenia może ewentualnie mieć zastosowanie do wypowiedzeń zmieniających w sytuacji, gdy pracownik odmówi przyjęcia nowych warunków, w wyniku czego jego umowa się rozwiąże. Sąd okręgowy nie przesądził jednak tej kwestii w sposób jednoznaczny. Naszym zdaniem, zabezpieczenie nie powinno mieć zastosowania również w takich wypadkach. To czy dojdzie do rozwiązania umowy, czy nie jest bowiem nieistotne z perspektywy argumentów o niestosowaniu zabezpieczenia do wypowiedzeń zmieniających.

Więcej artykułów o prawie HR w newsletterze – PRO HR Year Book 2025