Wielka reforma prawa imigracyjnego? Rok 2025 to dopiero rozgrzewka.

Ubiegły rok pokazał, że postulaty zapowiedziane w strategii migracyjnej na lata 2025 – 2030 sukcesywnie zaczęły kiełkować za pośrednictwem nowych regulacji prawnych.

Praca cudzoziemców w końcu doczekała się „swojej” ustawy

Na przełomie roku 2025 weszła w życie kompletnie nowa ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zastępując tym poprzednią ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Naczelne zmiany, które uwzględnia komentowana ustawa to:

1. wprowadzenie zupełnej elektronizacji procesów składania wniosków o zezwolenia na pracę i oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy,
2. zlikwidowanie testu rynku pracy, znanego powszechnie jako informacja starosty,
3. zwiększenie wysokości kar w przypadku nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi,
4. wprowadzenie obowiązku przedłożenia kopii umowy z cudzoziemcem do urzędu przed powierzeniem pracy,
5. rozszerzenie katalogu obligatoryjnych przesłanek odmowy udzielenia zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi,
6. obligatoryjne ograniczenie ważności zezwolenia na pracę do 1 roku,
7. priorytetowy tryb wydawania zezwoleń na pracę,
8. wyłączenie możliwości podjęcia pracy na podstawie zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi dla przebywających na wizach wydanych przez inne państwo obszaru Schengen,
9. nowe obowiązki notyfikacyjne po stronie pracodawców.

Wszystkie te zmiany miały (w teorii) na celu fundamentalną reformę systemu zatrudniania cudzoziemców, opartą na szybkości procedur i skuteczniejszej kontroli.

Projektowane rozwiązania umotywowano przede wszystkim skróceniem terminów i usprawnieniem prac urzędów, zwalczeniem nadużyć oraz ograniczenie biurokracji procedur.

W praktyce zmieniło się niewiele. Przed zmianami i tak wielu z pracodawców korzystało już z możliwości elektronicznego składania wniosków o dokumenty legalizujące pracę dla pracowników. Jednocześnie, kwestia zlikwidowania testu rynku pracy znacząco ułatwiła procedurę uzyskiwania zezwoleń na pracę poprzez wyłączenie publikowania (i tak w praktyce najczęściej fikcyjnych) ofert pracy.  Zwiększenie wysokości kar miało natomiast przywrócić ich pierwotny charakter odstraszający poprzez ich wyższą dolegliwość. Jeśli chodzi o wprowadzenie obowiązku przedstawienia kopii umowy zawartej z cudzoziemcem do urzędu, to celowość tego rozwiązania była motywowana kilku wątkowo: ułatwienie kontroli warunków pracy, zapobieganie zaniżaniu wynagrodzeń oraz potwierdzenie faktycznego powierzenia pracy cudzoziemcowi. Jednakże, nowością było wprowadzenie katalogu obligatoryjnych przesłanek do odmowy udzielenia zezwolenia na pracę lub oświadczeniu o powierzeniu, jeśli podmiot powierzający pracę zalega z uiszczaniem podatków, niedopełnia obowiązku zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych pracowników, został ustanowiony lub działa w celu ułatwiania cudzoziemcom wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej lub z okoliczności sprawy wynika, że pracę cudzoziemcowi powierzyłby podmiot, który nie jest agencją pracy tymczasowej, a praca byłaby wykonywana na rzecz osoby trzeciej. Wprowadzenie instytucji priorytetowego rozpatrywania wniosków również pojawiło się jako novum. Szczególnie podkreślano wagę listy przedsiębiorców określonych w wykazie podmiotów wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej. Przykrym zaskoczeniem było natomiast ograniczenie możliwości wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym na wizach wydanych przez inne państwo obszaru Schengen na podstawie zezwolenia na pracę, czy oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy. Ostatnią komentowaną już zmianą w ustawie jest wprowadzenie katalogu obowiązków notyfikacyjnych po stronie pracodawcy. Znajdują się w nim zarówno zobowiązania wprost przeniesione z poprzednich regulacji, jak i kompletna nowość w postaci  wymogu poinformowania urzędu, który wydał zezwolenie na pobyt czasowy i pracę o zmianach dotyczących zatrudnienia, nawet jeśli jest to zmiana na korzyść pracownika-cudzoziemca.

Porównując obecne regulacje do poprzednio obowiązujących, zmiany które zostały wprowadzone choć ambitnie brzmiące, w praktyce nie zmieniły za wiele. Nadal, wszyscy zainteresowani mierzą się z ciągle to przedłużającym się czasem postępowania administracyjnego, czy też biurokracją. Komentowana reforma, uwzględniając zapowiedzi jeszcze z 2025 roku jest dopiero początkiem zapowiadanej rewolucji w prawie imigracyjnym w Polsce. Prawdopodobnie w drugiej połowie 2026 roku możemy spodziewać się całkowitej rewolucji w postępowaniach o zezwolenia na pobyt czasowy poprzez wprowadzenie ich pełnej elektronizacji, jak i finalnie, dawno już zapowiadanego rozwiązania dla obywateli Ukrainy ze statusem UKR, czyli karty pobytu CUKR.

Więcej artykułów o prawie HR w newsletterze – PRO HR Year Book 2025