Związki zawodowe coraz częściej pojawiają się nie tylko w tradycyjnych branżach produkcyjnych, ale również w sektorach takich jak IT, finanse czy farmacja. Dla pracodawców oznacza to konieczność znajomości różnych modeli powstawania organizacji związkowych oraz związanych z nimi obowiązków. Związek zawodowy może bowiem objąć działalnością daną firmę na kilka sposobów – poprzez utworzenie nowej organizacji, dołączenie do istniejącego związku ogólnokrajowego lub rozszerzenie działalności organizacji międzyzakładowej.

Najbardziej klasyczny model zakłada utworzenie nowego związku zawodowego przez co najmniej 10 osób zatrudnionych u danego pracodawcy lub wykonujących pracę na innej podstawie, np. na umowie zlecenia czy kontrakcie B2B. Założyciele podejmują uchwałę o powstaniu związku, przyjmują statut i wybierają komitet założycielski, który dokonuje rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Już od momentu podjęcia uchwały organizacja może rozpocząć działalność i reprezentować interesy osób zatrudnionych. Szczególna ochrona przysługuje członkom komitetu założycielskiego, aby zapobiegać działaniom odwetowym ze strony pracodawcy.

Związek zawodowy może również powstać jako część większej organizacji ogólnopolskiej lub regionalnej. W takim przypadku pracownicy nie tworzą samodzielnej organizacji od podstaw, lecz zakładają zakładową jednostkę istniejącego już związku. Taki sposób jest prostszy pod względem formalnym, ponieważ nie wymaga rejestracji w KRS ani tworzenia własnego statutu. Zasady działania określają przepisy wewnętrzne większej organizacji, która często wspiera pracowników podczas procesu tworzenia struktury zakładowej.

Pracodawca może zostać objęty działalnością związkową także przez organizację międzyzakładową. Wystarczy, że jeden pracownik firmy dołączy do związku działającego już u innego pracodawcy, a organizacja podejmie decyzję o rozszerzeniu swojej działalności na nową firmę. Taka organizacja może posiadać uprawnienia zakładowej organizacji związkowej nawet wtedy, gdy u konkretnego pracodawcy zrzesza niewielką liczbę osób, pod warunkiem że łączna liczba jej członków u wszystkich objętych pracodawców spełnia wymagane kryteria.

Dla pracodawców kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy dana organizacja ma status zakładowej organizacji związkowej, ponieważ tylko wtedy firma jest zobowiązana do prowadzenia z nią dialogu i współpracy w zakresie określonym przepisami prawa. Współczesne związki zawodowe nie są już ograniczone do jednej grupy zawodowej czy określonych branż – ich obecność w nowych sektorach pokazuje, że dialog między pracodawcami a pracownikami staje się coraz ważniejszym elementem funkcjonowania organizacji.

Więcej na ten temat w artykule dla Rzeczpospolitej TUTAJ.