Polski Ład i jego konsekwencje

2023.01.23

Rok 2022 był rokiem ciągłych zmian przepisów dotyczących opodatkowania osób fizycznych.

Wprawdzie tempo zmian wyraźnie zmalało w drugiej połowie roku, ale w rocznym rozliczeniu podatkowym trzeba będzie się z nimi  zmierzyć. Na tym jednak nie koniec, bo od 1 stycznia 2023 r. weszły w życie kolejne zmiany przepisów mających duże znaczenie dla pracodawców i pracowników, jak również osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych.

Wstęp
 

Polski Ład, który wszedł w życie 1 stycznia 2022 r. był rzeczywiście rewolucyjną zmianą opodatkowania dochodów osób fizycznych, w szczególności pracowników. Część wprowadzonych zmian, np.: podwyższenie kwoty wolnej od podatku do 30.000 zł, podniesienie progu podatkowego do 120.000 zł, wprowadzenie nowych zwolnień podatkowych, w tym dla rodzin wielodzietnych, była z pewnością korzystna, gdyż skutkuje obniżeniem zobowiązań podatkowych. Jednak zniesienie, po 22 latach (!), prawa do odliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne od podatku spowodowało wzrost obciążeń publicznoprawnych u pracowników, których zarobki są wyższe niż ustalony przez autorów Polskiego Ładu poziom dochodów kwalifikujący ich do klasy średniej (ca. 152.000 zł rocznie). Również zniesienie możliwości wspólnego rozliczenia samotnych rodziców z dzieckiem w zamian za niewielką ulgę podatkową było dla wielu z nich niekorzystne.

Jednocześnie, w trakcie roku Ustawodawca wprowadzał mechanizmy, które miały łagodzić skutki tej negatywnej zmiany. Niektóre z nich miały zastosowanie wyłącznie do pracowników uzyskujących dochody ze stosunku pracy. Zleceniobiorcy i osoby otrzymujące np. świadczenia macierzyńskie pierwotnie były z tych mechanizmów wyłączone.

Pierwszym z nich była niesławna „ulga dla klasy średniej”, stosowana automatycznie jeżeli pracownik uzyskiwał przychody pomiędzy 5.701 a 11.141 zł miesięcznie, chyba że sam pracownik złożył wniosek o jej niestosowanie.

Drugim było obliczanie zaliczek na podatek wg. przepisów aktualnych i obowiązujących 31 grudnia 2021 r. a następnie porównywanie ich ze sobą i pobieranie zaliczki niższej. Minister Finansów wydając rozporządzenie wprowadzające ten mechanizm, naruszył prawo powodując wątpliwości co do obowiązywania nowej regulacji. Ten błąd legislacyjny usunięto zmieniając odpowiednio ustawę o PIT, ze skutkiem od 10 marca 2022 r. Wtedy również do grona podatników mogących korzystać z „ulgi dla klasy średniej” włączono zleceniobiorców i osoby otrzymujące zasiłki macierzyńskie.

Polski Ład i doraźne łatanie jego braków trwało do połowy 2022 r., kiedy to w ramach Polskiego Ładu 2.0. przyjętego kolejną nowelizacją ustawy o PIT (z 15 czerwca 2022 r.), zniesiono powyższe mechanizmy, przywrócono możliwość rozliczania się samotnych rodziców z dziećmi oraz obniżono, do 12%, podstawową stawkę PIT. 

Dużą zmianą dla płatników, o której nie mówi się zbyt często, było wprowadzenie sankcji za nielegalne zatrudnienie. W przypadku stwierdzenia nielegalnego zatrudnienia składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe od takich wynagrodzeń obciążają wyłącznie pracodawcę, także w części finansowanej przez ubezpieczonego (pracownika). Składki te nie stanowiły kosztów uzyskania przychodu u pracodawców. 

Przez nielegalne zatrudnienie należy rozumieć:

  • zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy i jej warunków,
  • niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego,
  • podjęcie przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym właściwego powiatowego urzędu pracy,

Przepisy dotyczące nielegalnego zatrudnienia mogą być interpretowane bardzo szeroko. Należy liczyć się z tym, że organy podatkowe, mogą próbować zakwalifikować jako nielegalne zatrudnienie przypadki, w których pracodawca w ogóle nie potwierdził warunków zatrudnienia na piśmie, jak również takie, w których zawarta została np. umowa zlecenia czy B2B, a faktyczna relacja pomiędzy stronami wskazuje istnienie stosunku pracy. 

Rozliczenie roczne za 2022
 

Te wszystkie zmiany spowodowały, że duża część podatników nie wie, czy z ich rocznego zeznania podatkowego wynikać będzie kwota do dopłaty, czy może kwota zwrotu. Sprawę komplikuje dodatkowo, wprowadzone tylko na potrzeby rocznego rozliczenia podatkowego za rok 2022, rozwiązanie polegające na obliczeniu przez urząd skarbowy hipotetycznego zobowiązania podatkowego, które - z mocy prawa – będzie mieć miejsce w przypadku każdego podatnika, który uzyskał w tym roku przychody ze stosunku pracy, zlecenia albo z działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych, w wysokości uprawniającej do skorzystania z ulgi dla klasy średniej, czyli od 68.412 zł do 133.692 zł. Jeżeli takie hipotetyczne zobowiązanie podatkowe okaże się niższe od kwoty wynikającej ze złożonego zeznania rocznego, podatnik otrzyma zwrot różnicy pomiędzy tymi kwotami bez konieczności podejmowania jakiegokolwiek dodatkowego działania.

Jednak zanim takie hipotetyczne zobowiązanie zostanie obliczone podatnik musi złożyć zeznanie podatkowe samodzielnie albo zaakceptować (po ewentualnych zmianach) zeznanie podatkowe przygotowane w ramach usługi „Twój e-PIT”. To drugie rozwiązanie wydaje się bardziej atrakcyjne z uwagi na daleko idące zmiany w formularzach zeznań podatkowych, które będą stosowane przy rozliczeniu za rok 2022. Zmianie uległ także formularz PIT-11 i nawet transpozycja kwot z tej informacji do zeznania podatkowego składanego na nowym wzorze formularza wymagać będzie większej uwagi niż dotychczas. 

Zmiany w formularzach wynikają głównie z nowych zwolnień podatkowych, które zostały wprowadzone w ramach Polskiego Ładu (np. ulga dla pracujących seniorów lub ulga dla rodzin wychowujących 4 i więcej dzieci). Jeżeli podatnik w porę złożył płatnikowi oświadczenie o spełnianiu warunków do jego zastosowania, to płatnik wykonał lwią cześć pracy odliczając zwolnienie przy pobieraniu zaliczek na podatek w trakcie roku. Jednak w przypadku, gdy podatnik zrobił to z opóźnieniem lub zdecydował o tym, że dane zwolnienie rozliczy samodzielnie w zeznaniu rocznym, to tegoroczne rozliczenie podatkowe może okazać się wyzwaniem ponad siły. 

Nowy wzór formularza PIT-2 

 

Wzrost kwoty zmniejszającej podatek spowodował, że w 2022 r. złożenie pracodawcy oświadczenia o jej stosowaniu miało znaczący wpływ na dochody netto pracowników. Jednocześnie obowiązujące na początku roku ograniczenia dotyczące terminu złożenia oświadczenia spowodowały, że część podatników nie nabyła wynikających z niego uprawnień. 

Jeszcze w trakcie 2022 r. Ustawodawca zniósł warunek złożenia oświadczenia przed uzyskaniem pierwszego przychodu w danym roku podatkowym oraz wprowadził zmiany pozwalające na złożenie oświadczenia również tym podatnikom, którzy otrzymują emeryturę lub rentę za pośrednictwem płatnika. Zmiany te zostały uwzględnione w treści ósmej wersji  formularza PIT-2.

W ramach Polskiego Ładu 2.0. został przygotowany kolejny wzór formularza PIT-2 (wersja nr 9), który należy stosować do składania oświadczeń i wniosków mających wpływ na obliczanie miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w roku 2023 i latach kolejnych.

Przeznaczenie formularza uległo zmianie. Za jego pomocą podatnik może złożyć jednocześnie kilka oświadczeń i wniosków, które mają wpływ na wysokość pobieranej zaliczki a dotąd wymagały złożenia dokumentu/ów odrębnych od PIT-2.

Następną nowością jest możliwość złożenia PIT-2 w zakresie stosowania kwoty zmniejszającej podatek przez podatników niebędących pracownikami. Dotąd tacy podatnicy mogli samodzielnie odliczyć kwotę zmniejszającą podatek dopiero w rozliczeniu rocznym, a w 2023 r. może to robić płatnik pobierający zaliczkę na podatek od wypłacanego im wynagrodzenia. 

Nowy PIT-2 daje również możliwość podzielenia kwoty zmniejszającej podatek pomiędzy dwóch lub trzech płatników lub pomiędzy dwa tytuły prawne u jednego płatnika (np. przy jednoczesnym zatrudnieniu na podstawie stosunku pracy i umowy zlecenia). Ta zmiana pozwala na skorzystanie z kwoty zmniejszającej podatek w jak największym wymiarze w sytuacji, gdy wynagrodzenie z poszczególnych umów jest zbyt niskie, aby można było odliczyć całe 300 zł od zaliczki na podatek pobieranej z tytułu jednej umowy.  

Nowy formularz PIT-2 nie jest wolny od niedociągnięć. Pierwszym z nich jest brak pola, w którym podatnik może zaznaczyć, jakiej umowy zawartej z danym płatnikiem (o ile jest ich więcej) dotyczą składane oświadczenia i wnioski. Wygląda na to, że w praktyce ten problem będzie można rozwiązać wskazując w polu dotyczącym płatnika, której umowy dotyczy składany formularz. 

Ponadto, formularz nie uwzględnia wniosku podatnika o stosowanie wyższej stawki podatku przy obliczaniu zaliczek oraz wniosku o pobieranie zaliczek na podatek, w przypadku gdy dochody uzyskane przez podatnika z pracy wykonywanej poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegają zagranicznemu opodatkowaniu. Takie wnioski podatnicy będą musieli składać płatnikom odrębnie, nie przy pomocy formularza PIT-2. 

Należy jednak podkreślić, że co do zasady, podatnicy nie mają obowiązku składać nowych oświadczeń i wniosków jeżeli zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczą one również kolejnych lat podatkowych oraz nie uległy zmianie okoliczności mające wpływ na obliczenie zaliczki. Wobec tego płatnicy nie powinni wymagać od pracowników składania oświadczeń ponownie tylko z tego powodu, że nastąpiła zmiana formularza PIT-2.

Zmiana ogólnych zasad składania oświadczeń mających wpływ na wysokość zaliczek
 

Polski Ład 2.0. wprowadził też, od 1 stycznia 2023 r., pewne zmiany dotyczące ogólnych zasad składania oświadczeń i wniosków mających wpływ na wysokość zaliczek pobieranych przez płatników.

Od nowego roku, podatnik takie oświadczenie bądź wniosek składa płatnikowi na piśmie albo w inny sposób przyjęty u danego płatnika. Oznacza to, że płatnik może wprowadzić inny, wygodniejszy dla pracowników sposób składania oświadczeń i wniosków (np. w formie elektronicznej) i nie musi korzystać w tym celu z formularza PIT-2. Dla uniknięcia wątpliwości